Zamek krzyżacki w Kowalewie Pomorskim: sezon 2014

Głównym celem badań prowadzonych w 2014 roku było dalsze rozpoznanie obszaru domu konwentu. W sumie wytyczono pięć wykopów badawczych w rejonie południowym, południowo-zachodnim i zachodnim zamku wysokiego. Kontynuowano numerację wykopów zapoczątkowaną w poprzednim sezonie badawczym.

Wykop badawczy nr 8 (o wymiarach 6 m na 2,5 m) został wyznaczony równolegle (3,5 m na zachód) do wytyczonej w 2013 roku głównej osi (północ-południe) stanowiska. Celem wykopu było uściślenie przebiegu kurtyny domu konwentu, odkrytej w wykopie nr 5 w 2013 roku oraz rozpoznanie jej grubości i charakteru stratygrafii po jej zewnętrznej (południowej) stronie. Na większej przestrzeni eksplorowanego obszaru zarejestrowano szeroki negatyw po rozebranym murze fundamentu. Jedynie w części południowej zachowały się średniowieczne nawarstwienia budowlane. Odkryte relikty północnego lica kurtyny domu konwentu wystąpiły w postaci większych i mniejszych eratyków, fragmentów cegieł łączonych zaprawą wapienną oraz negatywów wyrabowanych kamieni.

Wykop nr 9 (o wymiarach 6 m na 2,5 m) założono 3 m na południe od wcześniej opisywanej odkrywki. Jego celem było rozpoznanie stratygrafii parchamu południowego (na wysokości zasypanej fosy oddzielającej go od przedzamcza środkowego) oraz weryfikacja stanu zachowania muru parchamu. Dobrze zachowany mur odkryto około 0,5 m pod powierzchnią ziemi w profilu południowym wykopu. Ze względów bezpieczeństwa nie udało się jednak osiągnąć stopy fundamentu. W wykopie rozpoznano również sekwencje warstw nasypowo-niwelacyjnych z okresu budowy zamku.

Zdecydowano się również na eksplorację świadka pomiędzy dwoma wyżej opisanymi wykopami. Pod humusem zarejestrowano w części wschodniej wykopu nawarstwienia nasypowe z czasu budowy zamku, a w zachodniej negatyw porozbiórkowy muru, przebiegający pod lekkim kątem w kierunku północno-wschodnim i dochodzący do negatywu rozbiórkowego kurtyny domu konwentu.

Odkrywka nr 10 została wytyczona na zachód od wykopu nr 8 w taki sposób, że ich profile północne znajdowały się na jednej osi. Wykop początkowo mierzył 6 m na 4 m, jednak później w dłuższej partii został poszerzony o 2,5 m (w kierunku zachodnim). Głównym celem było uchwycenie południowo-zachodniego narożnika domu konwentu oraz uściślenie przebiegu kurtyn. Pod humusem na całej powierzchni wykopu zalegała warstwa próchnicza z gruzem i zaprawą, zawierająca materiał przemieszany. Poniżej zalegały warstwy demolacyjne opadające w kierunku zachodnim i południowo-zachodnim. Wykop ulokowano w szerokim wybierzysku po rozebranym murze. W północnym profilu natrafiono jednak na kamienie łączone zaprawą znajdujące się in situ. Był to relikt północnego lica kurtyny zamku, położony w jednej linii z reliktami odkrytymi w wykopach nr 5 i 8. Wynika z tego, że podobnie jak w wykopie nr 8, jądro muru i lico południowe zostało całkowicie rozebrane. W południowo-zachodnim narożniku odkryto dużą i zbitą wylewkę zaprawy wapiennej, opadająca w kierunku północno-wschodnim (w stronę narożnika zamku) od 96,63 do 96,24 m n.p.m. Obok niej – przy zachodnim profilu wykopu, odsłonięto relikt muru z kamieni łączonych zaprawą. Po wschodniej stronie wspomnianej wylewki zaprawy wytyczono mały sondaż o wymiarach 0,5 m na 0,5 m. Stwierdzono w nim, że wylewka zalega na calcu, którego strop znajduje się na 96,35 m n.p.m. Odkrycie w tym miejscu calca wskazuje na to, że ten rejon znajdował się tuż na zewnątrz kurtyny domu konwentu. Wspomniana wylewka zaprawy i relikt kamiennego muru są prawdopodobnie pozostałościami przypory dostawionej wtórnie do narożnika zamku, pod katem około 45°.

Wykop nr 11, o wymiarach 6 m na 4 m, wytyczono po południowej stronie osi wschód-zachód i 8,5 m od skrzyżowania z osią północ-południe. Celem prowadzonej w tym miejscu eksploracji było rozpoznanie lokalizacji zachodniej kurtyny domu konwentu. Pod humusem stwierdzono nawarstwienia zasypiskowe, które eksplorowano do głębokości około 96,6 m n.p.m. Zawężenie obszaru badań było konieczne ze względów bezpieczeństwa (wysoki profil gruzowy). Układ tych warstw wskazuje na sukcesywne zasypywanie zagłębień po piwnicach i wybierzysk po murach po rozbiórce ruin. Było to zasypisko wnętrza skrzydła zachodniego. Próbę osiągnięcia spągu nawarstwień zasypiskowych i poziomu piwnicy podjęto w małym sondażu o wymiarach 1 m na 0,5 m. Wytyczono go 2 m od wschodniej krawędzi wykopu i 1 m od północnej. We wschodniej połowie sondażu, na głębokości 96,38 m n.p.m., osiągnięto spąg warstwy zasypiskowej, a zarazem strop warstwy brunatno-żółtego piasku ze spalenizną, zawierającą ceramikę nowożytną. Warstwa ta zalegała bezpośrednio na dobrze zachowanym bruku piwnicy wykonanym z otoczaków, którego strop znajdował się 96,29-96,35 m n.p.m. Bruk ten urywał się 2,7 m od wschodniej krawędzi wykopu, podobnie jak zalegająca na nim warstwa spalenizny. Łączyć ją należy z intensywnym pożarem jaki miał miejsce na zamku w czasach nowożytnych.

Ostatni wykop (nr 12) usytuowano równolegle do wykopu nr 8 – 15 m na wschód od niego. Mierzył on 6 m na 2 m. Głównym celem eksploracji tej odkrywki było sprecyzowanie przebiegu kurtyny południowej domu konwentu, weryfikacja obecności podpiwniczenia w tej części skrzydła i rozpoznanie nawarstwień po zewnętrznej stronie kurtyny. Wymienione założenia nie zostały jednak w pełni osiągnięte. Poniżej humusu, zarejestrowano nawarstwienia demolacyjne – gruz ceglany z zaprawą i piaskiem. Było to zasypisko szerokiego rowu rabunkowego po rozebranej kurtynie. W północnej części wykopu pod warstwą gruzu (ok. 97,35 m n.p.m.) osiągnięto strop warstwy szarego piasku ze spalenizną, którą łączyć należy z pożarem z okresu nowożytnego. Zalegała ona bezpośrednio na bruku piwnicy skrzydła południowego (96,91-96,94 m n.p.m.). Zasięg zachowanego bruku i warstwy ze spalenizną wyznacza zasięg wnętrza piwnicy i krawędź rowu rabunkowego po rozebranej kurtynie południowej domu konwentu.

Na podstawie opisów wykopów badawczych z wykopalisk archeologiczno-architektonicznych zamku krzyżackiego w Kowalewie Pomorskim, autorstwa B. Wasika.

Comments are closed.