Zamek krzyżacki w Papowie Biskupim: sezon 2008

Badania archeologiczno-architektoniczne zamku w Papowie Biskupim w 2008 roku prowadzono w okresie od 7 do 26 lipca. W tym sezonie badania prowadzono wyłącznie na dziedzińcu zamku. Ich celem było z jednej strony eksploracja podpiwniczeń zlokalizowanych w budynkach skrzydeł wschodniego i południowego – w tym celu kontynuowano badania w dwóch wykopach (1/09 i 2/09) w miejscach, w których w 2006 i 2007 roku zlokalizowano podpiwniczenia. Z drugiej strony celem tegorocznych badań była weryfikacja odkryć dokonanych w poprzednich sezonach, kiedy odsłonięto pozostałości bruku – prawdopodobnie alejek krużganka otaczającego dziedziniec. W tym celu założono 3 sondaże prostopadle do murów budynku skrzydeł wschodniego, zachodniego i północnego.

Wykop 1/08 założony w odległości 18 m na południe od wschodniego naroża północnej bramy i 14,85 m na południe od północno-wschodniego narożnika wewnętrznego oraz 4 m na zachód od wschodniej ściany zamku. Początkowo o wymiarach 4,54 x 3 m wykop przedłużono do 5 m. Zachodnia ściana wykopu przylegała do wschodniego lica muru piwnicy znajdującej się w budynku skrzydła wschodniego zamku. Podczas eksploracji wykopu, w ścianie zachodniej wykopu odsłonięto, niestety tylko część, lica muru zachodniego piwnicy wzniesionego w mieszanej technice kamienno-ceglanej oraz fragment łuku sklepienia. W narożniku południowo-zachodnim wykopu odkryto fragment lica muru południowego z fragmentem narożnego filara przyściennego na którym opierało się sklepienie krzyżowe. Odkryty w profilu południowym wykopu fragment zniszczonej korony i lico muru ściany działowej piwnicy , jest kontynuacją muru odsłoniętego również w wykopie 2/08, założonym na południe od wykopu 1/08. W trakcie badań zasypu wnętrza piwnicy uzyskano liczne fragmenty ceramiki naczyniowej, kafli, fragmenty przedmiotów metalowych, w tym 2 groty bełtu,  gwoździe oraz kilkaset fragmentów kości zwierzęcych. Znaleziono również 3 monety – w tym brakteat krzyżacki. Jednak wartość poznawcza materiału zabytkowego, ze względu na jego przemieszanie, jest niewielka. Wykop eksplorowano do głębokości 3,5 m od współczesnego poziomu gruntu. Dalsza eksploracja, ze względów bezpieczeństwa, nie była możliwa. Głębokość posadowienia fundamentów budynku skrzydła wschodniego najpewniej odpowiada jednak głębokości posadowienia budynku skrzydła południowego, którą uchwycono w wykopie 2/05, eksplorowanym w 2005 roku. Zalegała ona na głębokości 5,5 m od współczesnego poziomu gruntu. Mury piwnic znajdujących się w obu budynkach były ze sobą przewiązane w narożniku południowo-wschodnim.

Wykop 2/08 założono na przedłużeniu wykopu 1 – oba wykopy stykały się narożnikami w układzie szachownicowym (profil zachodni wykopu 1 jest przedłużony profilem wschodnim wykopu 2). Wykop założono w miejscu w którym od 2005 roku prowadzono rozpoznanie podpiwniczenia skrzydła południowego zamku.  Wykop o wymiarach 8 x 4 m założono w odległości 7 m na zachód od ściany wschodniej zamku. Północną część wykopu zajmowało kamienne zawalisko z dużych kamieni narzutowych, pochodzących zapewne ze zniszczonego muru skrzydła południowego zamku. Po odczyszczeniu udało się osłonić fragment korony ściany działowej, której północną część odsłonięto w wykopie 1/08. W południowej części wykopu odkryto południowe lico południowego muru obwodowego zamku. Wykop eksplorowano do poziomu 3,5 m. Poziom posadowienia stopy fundamentu ściany północnej i południowej skrzydła południowego zamku rozpoznano w 2005 i 2006 roku. We wnętrzu piwnicy zarejestrowano duże ilości materiału zabytkowego – ceramiki naczyniowej, kości zwierzęcych, materiałów budowlanych, kafli oraz liczne przedmioty z metali, w tym skupisko grotów bełtów (w sumie 23 groty) znalezione w południowej części wykopu, w pobliżu muru obwodowego oraz dwie, nieczytelne monety.

Wykop 3/08 o charakterze sondażowym, o wymiarach 2 x 4 m, założono w pobliżu skrzydła północnego zamku, przede wszystkim w celu weryfikacji informacji zebranych podczas badań prowadzonych w 2005 roku , kiedy odsłonięto fragment piwnicy i schodów prowadzących do jej wnętrza. Odkryto wówczas także fragment kamiennego bruku wyznaczającego ówczesny poziom dziedzińca zamkowego. Celem prac było ustalenie, czy odsłonięty bruk był tylko elementem wystroju tej części dziedzińca, czy może fragmentem alejek komunikacyjnych ciągnących się wzdłuż trzech skrzydeł zamku? Pod warstwą humusu, w środkowej części wykopu  odsłonięto fragment silnie zniszczonych pozostałości fundamentu wzniesionego z średniej wielkości kamieni, łączonych zaprawą wapienną. Korona muru o szerokości około 0,60-0,80 m w zachodniej części wykopu stykała się z licem muru ściany wschodniej zachodniego skrzydła zamku. Po północnej stronie tego muru odsłonięto zniszczone fragmenty bruku z niewielkich otoczaków łączonych gliną, będącego kontynuacją bruku odsłoniętego w  wykopie 1/05, w którym odkryto także klatkę schodową. Identyczny fragment bruku odkryto po południowej stronie tegoż muru. Oba odcinki zalegały na tym samym poziomie. Bruk znaleziony po północnej stronie związany był z wnętrzem pomieszczenia ze schodami prowadzącymi do podpiwniczenia. Natomiast bruk odsłonięty po południowej stronie ławy fundamentowej, jest z pewnością jest fragmentem alejek ciągnących się wokół dziedzińca.

Wykop 4/08 o wymiarach 2 x 4 m założono w odległości około 18 m na południowy wschód od wschodniego naroża bramy wjazdowej do zamku, w pobliżu pozostałości zachodniej ściany budynku wschodniego skrzydła zamku. Krótszym bokiem wykop przylegał do lica tego muru. Celem wykopu było ustalenie, czy w tej części dziedzińca istniały alejki krużganka otaczającego dziedziniec. Pod warstwą humusu odsłonięto dobrze zachowany bruk wzniesiony z niewielkich otoczaków łączonych gliną. W  odległości około 1,6 m na zachód od lica zachodniej ściany budynku skrzydła wschodniego zamku, mniej więcej po środku wykopu, wzdłuż osi północ – południe znaleziono fragment podstawy muru z średniej wielkości kamieni łączonych zaprawą wapienną z drobnym gruzem ceglanym. Ława fundamentowa służyła zapewne jako oparcie podpór zadaszenia krużganka. Jego pozostałości odkryto w innych wykopach i sondażach eksplorowanych w latach 2005-2008na dziedzińcu zamku. Po zdjęciu fragmentu bruku, po wschodniej i zachodniej stronie kamienno-ceglanej ławy fundamentu, eksplorację wykopu prowadzono do poziomu calca, który w tej części dziedzińca, zalegał około 2 m poniżej współczesnego poziomu użytkowego.

Wykop 5/08 założono na przedłużeniu wykopu nr 4 w kierunku zachodnim, po drugiej stronie dziedzińca, krótszym bokiem przylegał do lica ściany dawnego budynku skrzydła zachodniego zamku. Wykop o charakterze rozpoznawczym założono w celu potwierdzenia informacji zebranych do tej pory w innych odkrywkach, w których zlokalizowano bruk krużganku komunikacyjnego zamku otaczającego dziedziniec wzdłuż czterech skrzydeł zamku. Pod warstwą humusu na całej powierzchni wykopu odsłonięto bruk wykonany z niewielkich otoczaków układanych starannie na piasku. Podobnie jak w wykopie nr 4, w odległości około 1,8 m na wschód od lica muru budynku skrzydła zachodniego natrafiono na koronę muru o szerokości około 0,8 m.

Na podstawie: M. Wiewióra, Wstępne wyniki badań archeologiczno-architektonicznych na zamku w Papowie Biskupim w latach 2006-2008, Toruń 2009.

Comments are closed.