Zamek krzyżacki w Radzyniu Chełmińskim: sezon 2008

Badania archeologiczno-architektoniczne zamku rozpoczęto w 2007 r. Pracami kierował mgr Daniel Gazda z Instytut Antropologii i Archeologii Akademii Humanistycznej  im.  Aleksandra Gieysztora. Eksplorowano wówczas 6 wykopów na przedzamczu południowym. Celem tych systematycznych badań archeologicznych było przede wszystkim wstępne rozpoznanie charakteru nawarstwień kulturowych, uzyskanie sekwencji stratygraficznej warstw zalegających na przedzamczu południowym oraz ustalenie chronologii obiektu.

W sezonie 2008 Zakład Archeologii Architektury IA UMK w Toruniu zainicjował prace archeologiczne na terenie zamku głównego. Badania prowadzono w obrębie zachodniego skrzydła zamku, w którym znajdowały się pomieszczenia mieszkalne komtura. W ciągu trzech tygodni badań przebadano trzy wykopy (nr 10, 11, 12).

Celem badań była z jednej strony weryfikacja planu sporządzonego w XIX wieku przez Steinbrechta, z drugiej określenie pierwotnego poziomu dziedzińca zamkowego i rozpoznanie szczegółów budowlanych zachodniej kurtyny zamku – techniki budowy i poziomu posadowienia ławy fundamentu.

Wykop 10 o wymiarach 5 x 5 m założono przy wschodnim licu zachodniego muru obwodowego zamku, w odległości 6 m na północ od dawnej kaplicy zamkowej.  Po zdjęciu humusu około 40 cm od powierzchni gruntu odsłonięto zniszczoną posadzkę wykonaną z cegieł gotyckich, wtórnie wykorzystanych, pochodzących z rozbiórki wcześniejszych budowli. Posadzka o wymiarach 1,1 x 1,8 m, zajmowała północno-wschodnią i fragment północnej części wykopu. W odległości około 0.5 m od lica wschodniego zachodniej kurtyny zamku posadzkę rozebrano. Cegły były słabej jakości, mocno przepalone („zlasowane”), prawdopodobnie w wyniku działania wysokiej temperatury. Pod posadzką zalegała warstwa zasypowa gliny z dużą ilością węgli drzewnych, fragmentami gruzu ceglanego i kości zwierzęcych. Przypuszczalnie posadzka pierwotnie była znacznie większa -  jej fragmenty widoczny był w profilu południowym. Dalszą część posadzki odsłonięto w wykopie 11. Cegły wiązane zaprawą wapienną, miejscami również gliną, były lepiej zachowane. Północną krawędź tej konstrukcji zanotowano w odległości około 60 cm od profilu północnego wykopu, gdzie odsłonięto rząd cegieł ułożonych na sztorc. Na całej powierzchni posadzki zalegała cienka, ale wyraźnie widoczna warstwa spalenizny.

Posadzka odsłonięta w wykopie 11 o wymiarach 4 x 3 m zajmowała zachodnią połowę wykopu. We wschodniej część, około 30 cm niżej, odkryto dobrze zachowany bruk z drobnych otoczaków i większych kamieni, wykonany niestarannie, pochodzący z pewnością z okresu w którym powstała ceglana posadzka. Z warstwy zalegającej nad posadzką i brukiem pozyskano fragmenty naczyń ceramicznych oraz fragmenty glazurowanych kafli płytowych, datowane wstępnie na XVII-XVIII w. Po zadokumentowaniu rozebrano fragment bruku i kontynuowano eksplorację we wschodniej części wykopu. Bruk ułożony na podsypce z drobnego piasku o miąższości około 20 cm zalegał na cienkich warstewkach tłustej gliny poprzedzielanej spalenizną, drobnym gruzem ceglanym i zaprawą wapienną. W południowym profilu wykopu zaobserwowano wyraźny ślad wkopu o szerokości około 1,5 m, zważającego się ku dołowi do około 20 cm. Wkop  sięgał do głębokości około 1,5 m od współczesnego poziomu użytkowego.

Warstwa zasypowa zalegająca pod posadzką, stwierdzona w wykopach 10 i 11,  z gruzem, zaprawą wapienną i materiałem pokonsumpcyjnym o miąższości około 2 m, zawierała dużą ilości ceramiki naczyniowej, przede wszystkim fragmenty naczyń nowożytnych (angobowanych i wypalanych w atmosferze utleniającej) datowanych na XVII-XVIII w., naczyń obtaczanych wypalanych w atmosferze redukcyjnej i liczne fragmenty szkliwionych kafli. W trakcie badań uzyskano również liczne fragmenty przedmiotów metalowych w tym groty bełtów do kuszy, nożyk, gwoździe oraz trzy monety (m.in. brakteat krzyżacki).

Około 2 m poniżej współczesnego poziomu użytkowego we wschodniej części wykopu 10 zalegały duże granitowe głazy pochodzące zapewnie z rozebranych murów skrzydła zachodniego. W południowym profilu wykopu zarejestrowano ślad wkopu o szerokości około 1,2 m  sięgającego do poziomu  zawaliska kamiennego. Być może jest to wkop związany z badaniami prowadzonymi w XIX wieku przez Conrada Steinbrechta.

Oryginalne lico zachodniej ściany piwnicy skrzydła zachodniego zamku odsłonięto na głębokości 0,98 m od poziomu gruntu. Na licu czytelny był fragment podparcia łuku sklepienia. Około 2 m poniżej poziomu gruntu przy ścianie piwnicy odsłonięto regularne skupisko cegieł palcówek. Cegły nie były wiązane zaprawą ani gliną. Podczas eksploracji zasypu wnętrza piwnicy uzyskano liczne fragmenty naczyń ceramicznych, kształtek ceglanych i element pieca hypokaustum – fragment cegły z otworem zamykanym pokrywą, umieszczaną w posadzce pomieszczenia, służącym do odprowadzania nagrzanego powietrza oraz kamienną kulę armatnią o średnicy 9 cm.

Pod brukiem kamiennym stwierdzonym po wschodniej stronie posadzki obok drobnych fragmentów kości zwierzęcych odkryto również fragmenty obtaczanej ceramiki wypalanej w atmosferze redukcyjnej.

W wkopie 12 zarejestrowano układ nawarstwień o miąższości 2,8 m w tym warstwę niwelacyjno–wyrównawczą pod współczesny bruk dziedzińca zamku oraz poziom późnośredniowieczny związany z okresem funkcjonowania zamku, który zalegał około 1,5-1,8 m poniżej współczesnej powierzchni dziedzińca. Poziom calca zalegał na głębokości około 1 m niżej.

W trakcie badań prowadzonych w obrębie dawnego budynku skrzydła zachodniego nie zaobserwowano żadnych śladów murów obwodowych, działowych lub klatek schodowych.

Na podstawie: M. Wiewióra, Sprawozdanie z badań archeologiczno-architektonicznych na zamku głównym w Radzyniu Chełmińskim w latach 2008-2009, Toruń 2009.

Comments are closed.